Press "Enter" to skip to content

Het middelpunt van Europa

We zijn in Oekraïne. Enkele kilometers ten noorden van de Roemeense grens ligt een klein stadje van ca. 15000 inwoners verscholen in de uitlopers van de Karpaten. Het plaatsje wordt in negen verschillende talen gespeld – van Pools tot Russisch, van Oekraïens tot Hongaars, van Roetheens tot Jiddisch – en het zegt iets over haar roerige verleden. Het verhaal gaat dat een inmiddels overleden inwoner van deze stad zonder ook maar één keer te verhuizen minimaal zeven nationaliteiten heeft gehad.
Voor deze laatste collegeblog reizen we naar het geografische middelpunt van Europa. Volgens een berekening uit de 19e eeuw zou deze liggen in Oekraïne, in Rachiv.

Niet alleen zegt de taal iets over de smeltkroes aan bevolkingsgroepen die dit stadje gekend heeft, ook de kerken vertellen het verhaal van de grote religieuze diversiteit die Europa kenmerkt. Rachiv heeft een Hongaars sprekende Rooms-Katholieke kerk van toen het nog behoorde tot het Oostenrijk-Hongaarse rijk. De Slavisch sprekende Rooms-Katholieke kerk stamt uit de tijd dat Rachiv ingelijfd werd bij Tsjechoslowakije en de meerdere Oosters-Orthodoxe kerken stammen uit de Roemeense,  de Russische en de Oekraïense tijd. Voor veel westerlingen zal de Grieks-Katholieke kerk in het stadje het meest tot de verbeelding spreken. In de 16e eeuw behoorde Galicië – zo heet deze streek – tot het gemenebest Polen-Litouwen. Dit Roomse rijk verlangde van haar onderdanen dat ze het gezag van de paus accepteerden. Wel mochten de inwoners die orthodox waren de eigen riten praktiseren. En zo ontstond een orthodoxe kerk die voor haar geestelijke leiding keek naar de bisschop van Rome.

Het is deze kerk die ten tijde van het atheïstische regime van de Sovjet-Unie hevig vervolgd werd. Alle kerken en gelovigen hadden het zwaar in deze periode, maar bovenal religieuzen die ook nog eens onder het gezag stonden van een westerse leider. Dat gold voor de Grieks-Katholieken, maar ook voor een andere groep gelovigen die in Rachiv woont: de baptisten. Al vanaf de 16e eeuw zijn er wederdopers in deze regio en vanaf de 19e eeuw hebben de baptisten hun eerste kerken gebouwd in Oekraïne .
Ondanks al die vervolgingen kende Oekraïne ten tijde van de Sovjet-Unie, na de Verenigde Staten het grootste aantal baptisten en pinkstergelovigen ter wereld. Oekraïne werd daarom ook wel de Bible Belt van de Sovjet-Unie genoemd. Tot op de dag van vandaag zijn er enkele honderdduizenden baptisten in Oekraïne.

Het middelpunt van Europa vertelt ons iets over de rol die religie gespeeld heeft in Europa. Elk rijk, elk land, elk volk bouwde haar eigen kerk in het kleine stadje Rachiv. Het zijn identity markers van de overheersers. Helaas heeft de kerk in de Europese geschiedenis maar al te vaak gefungeerd als politiek vehikel om bevolkingsgroepen tegenover elkaar te stellen.

Binnenkort is het Kerst. Volgens een oude traditie wordt Christus geboren in een grot. De grot als voorafschaduwing van zijn graf en opstanding. Oekraïne is al bijna een jaar in het donker gehuld, maar straks vieren al die verschillende kerken, al die bruiden in Rachiv, de komst van dezelfde Bruidegom.

Beeld: Geboorte icoon, bron