Böse Menschen haben keine Lieder

Posted on Nov 14, 2017

Column uitgesproken voor radio Edefm,  13 nov. 2017

“Böse Menschen haben keine Lieder.”

Sint Martinus Bisschop
Roem van alle landen
Dat wij hier met lichtjes lopen
Is voor ons geen schande

Klonk het zaterdagavond voor onze deur. Daar stonden de buurkinderen met lampionnen in hun hand, zingende lichtdragers, die natuurlijk verlangend uitzagen naar hun beloning.
Ik was enigszins verrast dat zelfs op de Edese zandgronden de heilige Martinus herdacht wordt. In Utrecht was ik het gewend, maar deze stad heeft dan natuurlijk ook een bijzondere band met deze bisschop uit vervlogen tijden. Zelfs de DOM is naar hem vernoemd en de kleuren van Utrecht – rood en wit – verwijzen naar de meest beroemde legende over St.Maarten. Het verhaal gaat dat ergens in de eerste helft van de 4e eeuw een soldaat uit Hongarije voor de poorten van Amiens in Frankrijk halt hield en daar oog in oog stond met een verkleumde bedelaar. Met zijn zwaard sneed hij zijn rode soldatenmantel in tweeën en gaf één helft aan de bedelaar, waardoor een deel van zijn witte onderkleed zichtbaar werd. Martinus werd later bisschop van Tours en hij bleef in elke vreemdeling, bedelaar of melaatse de gestalte van Christus zien.
Daarom is het prachtig dat zijn dag nog altijd gevierd wordt door kinderen en volwassenen, hoewel er ogenschijnlijk in Nederland zware concurrentie op de loer ligt van het Keltische Halloween. De onschuld, licht en de liederen van St Maarten zou het verliezen van de angst, het duister en de trick or treats. Het lied lijkt te verdwijnen. En misschien is dit wel tekenend voor deze tijd.
Niet alleen worden onze angsten gevoed door berichten over klimaat, escalerende conflicten tussen Saoedi Arabië en Iran, nucleaire dreigingen en noem maar op, maar bovenal lijkt sluipenderwijs ons mens- en wereldbeeld langzaam te verschuiven.

Een collega van me sprak een tijdje geleden over de immense populariteit van the Hunger Games onder jongeren. Onder het toeziend oog van een hele bevolking krijgt een groep tieners de opdracht om elkaar uit te moorden, tot er één over blijft. Natuurlijk gaat deze serie over een verlangen om het verschil te kunnen maken als jongere, en tegelijkertijd wordt er een mensbeeld neergezet die op z’n minst discutabel is en die we veel vaker zijn tegengekomen in de geschiedenis: Homo homini lupus – de mens is de wolf van de mens, om met Hobbes te spreken. We mensen zijn tot gruweldaden in staat, omdat we gedreven worden door een oerangst en een ongeremde thymos – begeerte. Wanneer dan de beschermmuren van wetgeving en sterke grenzen wegvallen vallen wij ten prooi aan de klauwen van de angst. En als we de media en de populisten mogen geloven, waart een soortgelijke angst door de straten van Ede en zovele andere dorpen en steden in dit land.

Angst om de boot te missen, angst om achter te blijven, angst voor het verlies van je eigen identiteit, angst voor terreur en de dreiging van oorlog, angst voor elke medemens, elke vreemdeling die de eigen status quo kan bedreigen.

Daarom, juist daarom is het van wezenlijk belang om onze instituties te koesteren, waaronder de kerk en ook de tradities. Immers, zo stelt socioloog Anton Zijderveld in Trouw afgelopen week: instituties zijn hulzen van waarden en normen. Als je ze in de vuilnisbak gooit, zoals ze in de Franse Revolutie deden, dan ontstaat er chaos.
En tot mijn grote vreugde lijkt het zo dat de instituties, de  zingende tradities als die van St Maarten,  Sint Nicolaas en kerst, tegen vele westerse stormen bestand zijn gebleken. En misschien is dat wel een groot lichtpunt in deze tijd. Want zolang er gezongen wordt, blijft het licht in deze wereld. Of dat nu kerstliederen zijn, psalmen, opwekkingsliederen, het repertoire van Hazes of de liedjes over de heilige Maritnus, het is beter een zingend licht te ontsteken dan de duisternis te vervloeken en toe te geven aan de angsten.

Of om met de woorden van de lyrische dichter Johann Gottfried Seume te spreken:

Böse Menschen haben keine lieder.