Press "Enter" to skip to content

Gelovigen op wieltjes

Cultureel gezien zijn wij Nederlanders nauw verwant aan de Scandinaviërs. De Denen lijken ons het meest nabij. Ook zij kennen een egalitaire en veelal informele cultuur en zijn evenals wij zeer feminien. Dat betekent dat de verzorgingsstaat sterk ontwikkeld is en dat er nadruk ligt op harmonie en diversiteit. Anders gezegd: de Scandinaviërs en de Nederlanders kennen geen machocultuur.

Ondanks alle overeenkomsten, verschillen wij sterk wat religie betreft van de Scandinaviërs. Nu zijn de theologische verschillen tussen de Hollandse calvinisten en Deense lutheranen misschien niet zo groot en schitteren de Scandinaviërs evenals de Nederlanders door afwezigheid in de wekelijkse eredienst, maar de uitwerking van de religie in de cultuur is wezenlijk anders.  

Kenmerkend voor de rol van de religie in de Scandinavische cultuur is de vlag. Zoals u wellicht weet, lijken alle Scandinavische vlaggen op elkaar, maar verschillen ze alleen van kleur. Centraal in elke vlag staat het Noordse kruis.
De oudste vlag is die van Denemarken, de zogeheten Dannebrog. De oorsprong van deze vlag is met legendes omkleed, waarvan de bekendste legende weergegeven wordt in het schilderij van Lorentzen. Tijdens één van de noordelijke kruistochten tegen de heidenen in wat we nu Estland noemen, daalt de Dannebrog uit de hemel neer. Het leidde tot een overwinning van de christelijke Denen en de christelijke vlag werd omarmd.

Vlag, staat en kerk. Het is misschien wel het meest onderscheidende kernmerk van de religie van de Scandinaviërs. Tot voor kort kenden alle Scandinavische landen nog een (Lutherse) staatskerk. Hoewel vandaag de dag alleen Denemarken, Finland en IJsland nog een Lutherse staatskerk hebben, zijn de meeste Noren en Zweden ook nog lid van de kerk.
Tegelijkertijd behoren al deze landen tot de meest ontkerstende landen ter wereld. Ontkerstend in de zin van afname van geloof en kerkgang. De meeste Scandinaviërs geloven niet meer in een persoonlijke God en gaan ook nog maar nauwelijks naar de kerk. Mijn grootvader zou ze ‘gelovigen op wieltjes’ noemen. Gemeenteleden die alleen met de doop (kinderwagen), het huwelijk (koets) en bij overlijden (kar) de kerk bezoeken.

De socioloog Grace Davie zou dit fenomeen als belonging without believing bestempelen. De Denen en andere Scandinaviërs behoren nog wel tot een kerk en identificeren zich ook als christen, maar de meeste mensen geloven nog maar weinig. De leerstellingen van de kerk doen er voor veel mensen niet meer toe en in de dagelijkse praktijk is er nog maar weinig zichtbaar van de betekenis van het christelijke geloof. Wanneer er echter een traumatische gebeurtenis plaatsvindt, zoeken de Scandinaviërs elkaar en zichzelf op in de kerk. Treffend was de reactie op de aanslag van de terrorist Anders Breivik op 22 juli 2011 in Noowegen, waarbij tientallen jongeren om het leven kwamen. Mensen zochten troost bij elkaar in en rondom de kerken. Kaarsen werden gebrand en herdenkingsdiensten georganiseerd.

Het verschil met Nederland is groot. Na de verschrikkelijke vliegramp van MH17 in 2014 werden er stille tochten gehouden en was de herdenking op een neutrale (niet-religieuze) plek. Nederland is volgens Davie daarom ook eerder te typeren als believing without belonging.
Een groot contrast met onze cultuurverwanten in Scandinavië.

Afbeelding: Christian August Lorentzen, Dannebrog valt uit de hemel tijdens de Slag bij Lyndanisse 1219, (1809), Bron: wiki