Press "Enter" to skip to content

Vier wezens

Fresco van de vier Evangelisten in de San Fermo Maggiore, Verona (Italië).

Het is de tweede helft van de tweede eeuw. In de stad Lugdunum (Lyon) wordt Irenaeus aangesteld als nieuwe bisschop. Het blijken roerige tijden. De voorganger van Irenaeus is door marteling om het leven gekomen en vervolgingen zijn aan de orde van de dag. Onder de christenen in Lyon heerst  onzekerheid en angst. Waar komt dit kwaad vandaan en is dit niet een voorteken van een naderende Apocalyps?

Zoals vaker in roerige tijden steken nieuwe ideeën de kop op. Ideeën die inspelen op de angsten van mensen. Ideeën waar goed en kwaad duidelijk onderscheiden machten zijn. Ideeën waar de wereld ingedeeld wordt in kinderen van het licht en kinderen van de duisternis. Ideeën waar de nuance van het leven is weggepoetst en waar zwart en wit domineren.

Ten tijde van Irenaeus komen deze ideeën tot uiting in de gnostiek. Het is zonder twijfel de meest controversiële en invloedrijke beweging in het vroege christendom. Kenmerkend voor deze stroming is het dualisme. Niet alleen worden goed en kwaad gekoppeld aan twee afzonderlijke machten, maar ook wordt de geestelijke wereld losgekoppeld van de materiële werkelijkheid, de ziel van het lichaam. De eenheid wordt losgelaten.

Het vroege christendom lijkt zeer gevoelig voor deze ideeën en er ontstaan christelijke varianten op de gnostiek. Irenaeus van Lyon wordt door zijn eigen directe omgeving geconfronteerd met deze stroming. Hoe om te gaan met christenen die stellen dat Jezus alleen God was en geen mens? Hoe kan je weerstand bieden tegen hen die stellen dat het kwaad afkomstig is van een gevallen engel die de materiële wereld heeft geschapen? Hoe wapen je je tegen hen die in de God van het Oude Testament een ander zien dan de Vader van Jezus? Hoe verdedig je je tegen hen die zeggen dat het lichaam zelf kwaad is en dat we onze goddelijke kern moeten bevrijden van ons lichaam?

Irenaeus zal als groot kerkvader de geschiedenisboeken ingaan. Om de gnostische ideeën tegen te gaan stelt hij ten eerste dat de traditie van de kerk zorg moet dragen voor de juiste uitleg van Gods woord.
Daarnaast poogt hij helderheid te scheppen over de juiste leer. Het Nieuwe Testament bestond nog niet en Irenaeus zal de eerste zijn die de vier evangeliën propageert. Evangeliën die gnostisch geïnspireerd zijn worden een halt toegeroepen. De vier overgebleven evangeliën zullen maatgevend zijn voor het orthodoxe christendom. Evangeliën die Jezus als God én mens belijden. Evangeliën waarin het kwaad ook door goede mensen wordt bedreven. Evangeliën die geworteld zijn in de joodse Thora

Later in de traditie van de kerk zullen de vier evangelisten symbolisch vereenzelvigd worden met de vier wezens die in de Openbaring van Johannes voor de troon van het Lam zitten. Verwijzend naar het begin van elk evangelie is Mattheus de mens, Markus de leeuw, Lukas de Os en Johannes de adelaar.

De vier wezens uit de Apocalyps als weerwoord op extreme ideeën in wanhopige tijden.