Het schrift en het volk

Gepubliceerdop feb 11, 2022

Standbeeld van Cyrillius en Methodius door Albín Polášek, Radhošť-heuvel in Moravisch-Silezië Beskiden, Tsjechië

In 1928 maakte de leider van Turkije, Atatürk, een statement door het Arabische schrift te verruilen voor het Latijnse alfabet. Het was duidelijk waar Turkije zich op wilde richten na de val van het Ottomaanse rijk: het Westen. Het schrift werd één van de symbolen van de koers van het moderne Turkije. Om culturele scheidslijnen te herkennen, volstaat religie niet altijd. Soms zegt het schrift genoeg.

In de tweede helft van de negende eeuw liet de koning van de Franken zijn oog vallen op Moravië. Dit gebied (één van de deelgebieden van het hedendaagse Tjechië) werd echter bevolkt door heidense Slaven. In het nauw gedreven riep de heerser van Moravië, Ratislav, de hulp in van de keizer van Constantinopel. Als onderdeel van de deal was Ratislav bereid om zendelingen uit Byzantium te ontvangen. Zijn volk zou kennismaken met de religie van zijn machtige vrienden. 

De patriarch van Constantinopel besloot een vriend, Constantijn, te sturen naar Moravië. Deze Constantijn, later bekend als Cyrillius, was een geleerde in de filosofie en had kennis van de Slavische taal. Samen met zijn broer Methodius, aanvaardde hij de opdracht. De broers, afkomstig uit de havenstad Thessaloniki, waren waarschijnlijk in hun jeugd al in aanraking gekomen met de vele Slaven die deze havenstad bezochten. Ter voorbereiding op hun missie besloten ze om voor de Slavische taal een schrift te ontwerpen. Het Griekse alfabet was niet voldoende om de Slavische klanken te vatten.  Afgeleid van het Grieks, ontwierpen ze het Glagolistische schrift. Dit schrift is later doorontwikkeld tot het Cyrillische schrift (vernoemd naar Cyrillius), wat tot op de dag van vandaag gebruikt wordt in landen als Rusland en de Oekraïne.

Het nieuw ontworpen schrift door Methodius en Cyrillius werd gebruikt voor de liturgie. In de volkstaal moest het Evangelie gehoord worden. In de taal van de Slaven zelf moesten de heilige teksten en gebeden genoteerd worden. Waar de protestanten er nog wel eens prat op gaan dat zij het Evangelie bij het gewone volk hebben gebracht door in de eigen taal te preken, te bidden en te zingen, daar beschreven de heilige broers al eeuwen eerder het goede nieuws in de taal van het volk.

Erg succesvol waren Methodius en Cyrillius echter niet. De stem van het volk kan gevaarlijk zijn voor zittende machten. Het belang van hun missie en hun visie kan echter niet onderschat worden. Niet voor niets prijken beelden van deze broers op pleinen en in kerken van vele Slavische landen.

De Slavische volken zijn verdeeld in Europa. De West-Slaven (o.a. Tjechen en Polen) zijn Katholiek en kennen het Latijnse Schrift. De Oost-Slaven (o.a. de Russen) zijn Orthodox en hanteren het Cyrillische schrift. De Zuid-Slaven (voormalig Joegoslavië) zijn intern verdeeld. Hoewel deze landen dezelfde Servo-Kroatische taal spreken (of een dialect ervan), zegt het veel dat de Katholieke en Islamitische gebieden (Slovenië, Kroatië en delen van Bosnië) het Latijnse schrift gebruiken en de Orthodoxe bevolking grotendeels het Cyrillische alfabet. Schrift en cultuur. Het blijkt een twee-eenheid.