Tarievenlijsten

Gepubliceerdop mrt 25, 2022

Clocháns, stenen kloosterverblijven op Skellig Michael.

“Het is zo fijn om eens per jaar alles bij een priester neer te leggen. Om de zwaarte die je meedraagt letterlijk van je af te praten; om opnieuw te kunnen beginnen.” Jaren geleden ontmoette ik een vrouw die zojuist haar jaarlijkse reis naar een klooster had gemaakt. Ze had daar haar biechtvader weer gesproken en verlichting gekregen. Ze kon weer verder. Ze begreep haar reformatorische dorpsbewoners, die in haar besef gebukt bleven onder een zwaar zondebesef, dan ook niet.

Aan de rand van de wereld ligt het eiland Skellig Michael. Een rotspartij in de meest westelijke uithoek van Europa in de Atlantische oceaan. Dit kleine Ierse eiland herbergde vanaf de 6e eeuw een klooster. Keltische christenen hadden zich op deze onherbergzame rotsen teruggetrokken, maar stonden via de waterwegen zelfs in contact met monniken die woonden in het oostelijke deel van het Middellandse Zee gebied.
Net als de monniken daar, hadden de Keltische christenen in Ierland een positieve kijk op de mens. In de vijfde eeuw was het Sint Patrick geweest die als één van de eerste missionarissen de Kelten in Ierland wist te bekeren. Sint Patrick wist aan te sluiten bij de bewoners van dit rurale land met haar hang naar de natuur en haar afkeer van centraal gezag. Misschien is het die nauwe band met de natuur geweest die de Keltische christenen een positieve kijk op de mens heeft gegeven. Hoe het ook zij, de monniken van Skellig Michael moesten niets hebben van Augustinus’ idee dat de mens geneigd is tot het kwaad en volledig afhankelijk is van Gods genade (zie ook een eerder collegeblog).

Het is hier dat een praktijk ontstond die eeuwen later tot een grote scheuring zou leiden in de Latijnse kerk. De praktijk van de persoonlijke biecht.
De monniken kwamen met zogeheten ‘tarievenlijsten’. Hierin stond beschreven welke boetedoening bij welke zonde hoorde. Niet zozeer om de mens te knechten, maar juist om de mens in staat te stellen om weer verder te gaan. Hoe moet je immers met je schuldgevoel omgaan als je te kort schiet als mens. Hoe weet je dat je genade hebt gevonden in Gods ogen?
Om de mens niet klein te houden, om de mens weer perspectief te geven, werden deze lijsten opgesteld. Tarievenlijsten die de  missionarissen vanuit Ierland en Schotland meenamen naar het continent, waardoor de praktijk van de persoonlijke biecht uiteindelijk doorgevoerd werd in de Latijnse kerk.

Het is deze biecht die tot veel woede en onenigheid heeft geleid in de Westerse kerk. Biechten is namelijk iets zeer persoonlijks. Helpt de priester je om nader tot God te komen, of staat hij juist in de weg en raak je nog verder van God verwijderd?
De pessimistische mensvisie van Augustinus past niet bij deze praktijk. Wie ben jij om in de schoenen van God te staan als je maatstaven voor vergeving opstelt? Zijn wij niet totaal afhankelijk van Gods genade alleen?

Het blijkt uiteindelijk de belangrijkste reden te zijn voor de breuk in de Latijnse kerk in de 16e eeuw. De corrupte praktijken die samenhingen met de ‘tarievenlijsten’ deed de Reformatie treden in de voetsporen van Augustinus’ mensvisie.