De Helende

Gepubliceerdop apr 14, 2022

Externsteine. Reliëf van de kruisafname van Christus die in het midden van de 12e eeuw werd aangebracht op één van de Externsteine bij Detmold. Vrijwel zeker werd voor het reliëf deze plaats gekozen, omdat de Externsteine een Saksische offerplaats zouden zijn geweest.

Dat is de keuze van de dienstman,
dat hij met zijn heer samen standvastig blijft,
tot aan de doem des doods. Doen wij allen zo,
volgen wij hem op zijn weg; laat ons leven ons niets
waard zijn, tenzij we met hem onder het volk
sterven met onze heer. Onze eer leeft dan voort,
een goed woord onder de mensen.
(Heliand 3996b-4002a)

Deze week is de Passion weer te zien op tv. Het mediaspektakel waarin het lijden en sterven van Jezus wordt nagespeeld, omlijst met populaire muziek. Voor de één is het een Ver-Disney-sering van de christelijke traditie, voor de ander is het de manier om nog aansluiting te vinden bij de moderne mens.
Is het niet altijd zo gegaan? Is dat niet de kracht – en het succes – geweest van het Evangelie: haar aanpassingsvermogen?

Onze voorouders, de Saksen lieten zich niet zo makkelijk bekeren tot het christendom. Ze waren niet gediend van de gedwongen inlijving in het rijk van Karel de Grote. Ze waren niet gecharmeerd van de religie van de bezetter, het christendom.

In de 8e eeuw, terwijl grote delen van Europa al gekerstend zijn, zoeken onze voorouders in het noorden van Europa, hun heil bij de Germaanse goden. Pagane praktijken zijn aan de orde van de dag, mensen worden nog geofferd om Wodan gunstig te stemmen. Waarden als het recht van de sterke, loyaliteit aan de eigen heer en de eer van de eigen stam, staan op een hoog voetstuk.
De eerste missionarissen uit Engeland hadden dan ook een zware dobber aan onze Germaanse voorouders. Hoewel ze in dezelfde taal konden communiceren als de Franken en de Saksen (de Engelse taal is pas eeuwen later gelatiniseerd), was er meer nodig dan alleen een verkondiging van het Evangelie, wondertekenen en de bekering van lokale vorsten.

Toen de Engelsen bekeerd moesten worden, eind 6e eeuw, had paus Gregorius de Grote gezegd: “men mag de afgoden wegnemen, maar de tempels moeten worden gereinigd met heilig water … Als mensen wat wereldse genoegens behouden … zullen ze gemakkelijker verlangen naar de vreugde van de geest. Stap voor stap beklimt men een berg”. Deze gedachte zal mogelijk hebben meegespeeld in de creatie van de Oudsaksische evangeliebewerking uit de eerste helft van de 9e eeuw: de Heliand. In de Heliand (het gesubstantiveerde participium van het werkwoord helian, helen of genezen), wordt het Evangelie verstaanbaar gemaakt voor de Saksen. De vier Evangeliën zijn samengevoegd tot één verhaal en de inhoud van de Heliand wordt aangepast aan de cultuur van onze voorouders. Jezus wordt bijvoorbeeld als een machtige held neergezet en Jozef en Maria zijn van koninklijke huize.  Het Lot speelt een zeer belangrijke rol (het Lot stond boven de goden) en de discipelen vragen aan  Jezus niet leer ons bidden, maar  leer ons de runen.  Het oude schrift van de Germaanse stammen.

Het Evangelie wordt anders gezegd, geïncultureerd. Niet om de oorspronkelijke evangeliën te vervangen, maar juist om de weg te bereiden, het oor gewillig te maken, voor de eigenlijke goede boodschap. Of dit ook de inzet is van de Passion op tv, dat is de vraag.