Weesgegroet

Het is misschien wel één van de bekendste gebeden uit de katholieke kerk, het Weesgegroet, oftewel het Ave Maria. Het zijn de bekende woorden van de aartsengel Gabriël aan Maria uit het Lukas evangelie: ‘Wees gegroet, Maria, vol van genade …’. Een gebed dat al gangbaar was in de 11e eeuw. Het is de toevoeging in de 16e eeuw geweest die de wenkbrauwen van vele protestanten en niet-gelovigen doen fronsen: ‘Heilige Maria, Moeder van God, Bid voor ons zondaars, nu en in het uur van onze dood.’ Een toevoeging die het directe gevolg is van de Reformatie.

De katholieke kerk verkeert in een diepe crisis in de 16e eeuw. Protestante kerken maken zich los van Rome en katholieke gebieden worden onder de voet gelopen door de Islamitische Ottomanen.
Corruptie en machtsmisbruik binnen de kerk waren de oorzaak van de reformatie die Luther in gang zette. Een parallelle hervormingsbeweging die dezelfde problemen wilde aanpakken, vond plaats binnen de katholieke kerk zelf. Het was de enige Nederlandse paus, Adrianus VI, die hier een aanzet voor gaf in 1521 (overigens zonder veel succes, want hij sterft een vroege dood). De reformatiebeweging in de katholieke kerk (bij velen bekend als de Contrareformatie) krijgt uiteindelijk haar apotheose in het zogeheten concilie van Trente.

De vele vergadersessies die in een tijdsbestek van 18(!) jaar in Trente plaatsvonden, hadden tot doel om enerzijds een hervorming van binnenuit te bewerkstelligen en anderzijds wilde men zich profileren ten aanzien van de protestanten.
Wantoestanden werden aangepakt en het zelfvertrouwen kreeg een sterkte impuls. Protestantse inzichten over ‘rechtvaardiging door het geloof’ werden bevestigd en aangevuld met Bijbelse noties dat goede werken ook noodzakelijk waren (vgl. Jac.2:24). De heilige mis werd bekrachtigd, de autoriteit van de Heilige Schrift werd bevestigd, mits deze uitgelegd werd door de Kerk en de zeven sacramenten werden in ere gelaten.
Naast andere hervormingen en veelal herbevestigde doctrines, is het veelzeggend dat in dezelfde periode ook het Weesgegroet werd uitgebreid met de eerder genoemde tekst. Veel katholieken wilden juist die elementen van hun geloof benadrukken die de protestanten verwierpen, zoals de devotie aan de Gezegende Maagd Maria.

Deze Mariaverering neemt sindsdien een grote plaats in de kerk van Rome. Volgens paus Leo XIII (1897) is ‘er voor iedere gelovige niets heiligers en heerlijkers dan de verering van Maria.’
Een verering die verder bevorderd is door het dogma van ‘Maria’s onbevlekte ontvangenis’ uit 1854, en meer recent door het dogma van ‘Maria’s ten hemelopneming’ (1950).

Voor veel atheïsten is de Mariaverering enigszins absurd en dat Maria een pleitbezorgster is van de gelovige bij God, zal niet door veel protestanten worden aanvaard.
Het is inderdaad niet logisch dat Maria wordt aangeroepen om voor ons te bidden tot God, maar daar gaat het niet om in de Mariaverering. Of Maria heeft geleefd, of zij in de hemel is opgenomen, of zij de maagdelijke moeder is van Christus, dat zijn allemaal vragen die voorbijgaan aan de essentie. De essentie voor veel gelovigen is dat de gebeden tot Maria iets zeggen over onze emotionele behoeften. Wat gebeurt er met die behoeften als wij ons ellendig voelen, hulpeloos; als pijn en verdriet ons overkomt.

Ook al zeggen we nergens in te geloven, die hang naar koestering en vertroosting van een moederfiguur blijft in ons leven. Juist in tijden van crisis en verdriet.

Afbeelding: Fra Angelico, Annunciatie, c. 1440-1445. Fresco. Museo di San Marco, Florence

Gerelateerde artikelen