Press "Enter" to skip to content

The rulers and the ruled

Een willekeurige bezoeker van het prachtig gerenoveerde Paleis het Loo zal niet direct een link leggen met de problemen rondom de Brexit anno 2022. Toch zouden de huidige problemen rondom Noord-Ierland er waarschijnlijk niet zijn geweest zonder onze eigen stadhouder Willem III, de grondlegger van Paleis het Loo. 

De komst van het protestantisme op de Britse eilanden heeft geleid tot veel tegenstellingen. Tegenover de Anglicaanse kerk van de Engelsen kiezen de Schotten voor de Calvinistische variant in de 16e eeuw. In Engeland zelf keren de puriteinen zich tegen de staatskerk en in de 18e eeuw ontstaat er in Wales een nieuwe stroming binnen de protestantse veelkleurigheid: het Methodisme.
De grootste tweedeling op de eilanden blijft die tussen de Rooms-Katholieke Ieren enerzijds en de protestantse Britten anderzijds. Een contrast dat tot op de dag van vandaag pijnlijk zichtbaar is in de straten van Belfast.

Sinds de stichting van de Anglicaanse kerk in de 16e eeuw leek het er op dat Engeland voorgoed een protestantse natie zou zijn. Zeker na de heerschappij van Elizabeth I in de 16e eeuw was het protestantisme sterk geïnstitutionaliseerd in de samenleving. Katholieke Engelsen kenden daarom  minder vrijheden dan de protestanten. De plotselinge troonbestijging van Jacobus II in 1685 dreigde roet in het protestantse eten te gooien. Hij had zich eerder bekeerd tot het Rooms-Katholicisme en  hij wilde meer ruimte geven aan godsdienstvrijheid.

Het is misschien wel één van de meest opzienbarende gebeurtenissen geweest in de geschiedenis van Engeland en Nederland. Het (protestantse) Engelse parlement verzet zich tegen de eigen koning en besluit om hem af te zetten. Een Nederlander wordt uitgenodigd om koning te worden in zijn plaats. Onze eigen stadhouder Willem III vaart in 1688 met een grote vloot het kanaal over om samen met zijn vrouw, Maria II – dochter van Jacobus II, koning en koningin van Engeland te worden. Een Glorious Revolution.

De schoonvader van Willem III laat het hier niet bij zitten en gaat de strijd aan. Willem III zal Jacobus II uiteindelijk verslaan aan de rivier de Boyne in Noord-Ierland. Het protestantisme trekt aan het langste eind en Willem III – king Billy – en de kleur oranje worden de symbolen van het protestantisme in Noord-Ierland, tot op de dag van vandaag.

Ierland wordt een eeuw later volledig ingelijfd in het Verenigd Koninkrijk en de heersende klasse op dit eiland zijn de protestantse Engelsen. Zoals zo vaak zet de onderworpen bevolking zich af tegen de overheersers door haar eigen identiteit te koesteren die ander is dan die van de bezetter. De taal (Gaelic) en de religie (het Rooms-Katholicisme) fungeren als sterke identity markers voor de Ieren.

Nu anno 2022 zijn de protestanten in Noord-Ierland langzamerhand een minderheid aan het worden en staat door de Brexit en het vredesakkoord uit 1998 de toekomst van Noord-Ierland  als onderdeel van het Verenigd Koninkrijk op het spel. Tegen de klippen op proberen de protestanten hun tradities en oranjemarsen in ere te houden, dromend over een nieuwe King Billy die hen weer in de positie van rulers zou kunnen brengen.

Het zou me niet verbazen als in de komende jaren een ware pelgrimage van protestantse Noord-Ieren naar Apeldoorn op gang zal komen. Nostalgisch verlangend naar wat was, nog is, maar mogelijk niet meer zal zijn.

Afbeelding: deel van muurschildering van Willem III in Sandy Row, Belfast